KÜTÜPHANECİLİK HİZMETLERİNİN NERESİNDEYİZ

            Bir insanın eğitiminde, yetişip gelişmesinde en büyük paya sahip olan kaynak kitaplardır. Kitapları okurlarla buluşturan en önemli hizmet ise kütüphanecilik hizmetidir. Görme engellilerin bilgi kaynaklarına ulaşmasında birbirinden yüzer yıl arayla gerçekleşen iki buluşun önemli bir rolü vardır. 1830 yılında Louis Braille tarafından Breyl Yazının bulunuşu, 1932 yılında ise Edison tarafından fonografın bulunuşudur. Bu sayede sesli kitap üretimi başlamıştır. Her iki buluş da görme engellilerin dünyasında devrim niteliğinde bir değişiklik yaratmıştır.

Dünyada Breyl kitaplardan oluşan ilk Körler Kütüphanesi 1882 yılında İngiltere’de kurulmuştur. İlk kuruluşunda sadece 50 adet Breyl kitaba sahip olan bu kütüphane, 50.000’den fazla kitap kapasitesine ulaşmıştır.

Danimarka Körler Kütüphanesi dünyada örnek alınması gereken önemli kütüphanelerden biridir. Dört kattan oluşan ve her katta 450 metrekarelik kullanım alanı bulunan kütüphane 1924 yılında kurulmuştur. Kültür Bakanlığına bağlı olarak hizmet veren kütüphanede yılda bir milyondan fazla sayıda kitap ve materyal sirkülasyonu yapılmaktadır. Danimarka Körler Kütüphanesinde 8 adet sesli kitap kayıt stüdyosu, 4 adet Breyl matbaa makinesi bulunmakta, konuşan kütüphane bölümünde kitapları seslendirmek üzere 70 okuyucu çalışmaktadır.

            Görme engelliler alanında dünyanın en büyük ve en kapsamlı kütüphanesi Kongre Kütüphanesi bünyesinde hizmet veren Amerikan Ulusal Körler ve Fiziksel engelliler Kütüphanesidir. Bu kütüphane 1897 yılında kurulmuştur. İlk kuruluşunda kütüphanede sadece 500 adet Breyl kitap vardı. Günümüzde kütüphanede yer alan sesli ve Breyl bütün kitap ve diğer materyallerin kataloglardaki toplam sayısı 368.000 sayısına ulaşmıştır. Kütüphane tarafından 70 çeşit sesli ve Breyl derginin basımı yapılmaktadır. Breyl yazıda dünyanın en büyük bir müzik kolleksiyonuna sahip olan kütüphanede notalardan ve teorik bilgilerden oluşan 30.000’den fazla müzik kitabı bulunmaktadır.

            Dünyada görme engellilere yönelik kütüphanecilik hizmetlerine ilişkin daha birçok örnekler verilebilir. Ancak, önemli olan başkalarının neleri başardığını, hayret ve şaşkınlıkla tekrarlamak değil; bu uygulamalardan gerekli dersleri çıkarıp kendi ülkemizde de ihtiyaca uygun kaliteli düzeyde kütüphanecilik hizmetlerini başarmaktır.

Maalesef bugün hâlâ breyl ve sesli kitapların üretilip dağıtıldığı merkezi düzeyde ulusal bir körler kütüphanesine sahip değiliz. dünyadaki benzerleri gibi bir kütüphaneyi ülkemizde kurmak bu kadar mı zor? Költür Bakanlığı istese bunu başaramaz mı?

Mevcut kütüphanelerimizdeki sesli ve breyl kitap sayısı yurt dışındaki benzer kütüphanelerle kıyaslandığında olması gereken düzeyin çok çok gerisindedir.

Yapılan sempozyumlara, alınan kararlara, belirlenen standart kurallara, kurulan komitelere, düzenlenen protokollara rağmen ülkemizde kitapların seslendirilmesinde ve kayıtların kalitesinde keyfilik, yetersizlik, bozukluk bir türlü sona erdirilememiştir. Bu nedenle zaman ve kaynak ısrafı da sürmektedir.

Sorunun temel nedeni; kütüphanecilik hizmeti veren kuruluşların üst düzey yöneticilerinin konuyla ilgili kararları ve belirlenen standartları ciddiye almamaları, bunlarınn uygulanmasını sağlayacak desteği vermemeleri, gerekli altyapıyı oluşturmamalarıdır.

 

Uygulanan yanlış eğitim politikaları sonucu görme engelliler arasında breyl yazıyı bilenlerin ve kullananların sayısı giderek azalmaktadır.

Örneğin; Türkiye gibi bir ülkede herkesin okuyabileceği içeriğe sahip breyl yazıyla çıkan bir yayın organının bulunmayışı çok üzücü değil midir?.

Breyl yazıdan söz etmişken çok önemli gördüğüm bir sorunu da dikkatinize sunmak istiyorum. Günümüzde breyl kitap basmak üzere kullanılan kâğıtlar maalesef çok kalitesizdir. Birkaç okumada yazılar kabarıklığını kaybetmeye, silinmeye başlıyor. Çok okunan kitaplar birkaç ay içinde okunmaz hale geliyor. Bu sorun tamamen kâğıdın bileşiminden kaynaklanıyor. Avrupa’dan, amerika’dan getirttiğimiz breyl dergilerde veya kitaplarda böyle bir sorun yaşanmıyor. Bir an önce ülkemizde de breyl kitaplar için benzer kalitede kağıdın belirlenip üretilmesi sağlanmalıdır. Yine aynı soru takılıyor aklıma. Bunu sağlamak çok mu zor?

Şuna inanmalıyız ki, hiçbir sorunun çözümü zannedildiği kadar zor değildir. Yeter ki, doğru yerlere doğru insanları getirelim, zamanı, kaynak ve olanakları çarçur etmeden verimli kullanalım, aklımızı ve bilgimizi birleştirerek kararlılıkla çalışalım. Bu alanda gerçekten iyi niyetle hizmet veren kişi ve kuruluşların olduğunu da görmezlikten gelemeyiz. Onlara takdir ve teşekkürlerimizi sunmayı bir borç biliyoruz. Özveriyle gerçekleştirilen hizmetleri, sağlanan önemli gelişmeleri de takdirle izliyoruz. İnsanların kitap okuma ihtiyacını karşılamak için yapılan hizmet, bence hizmetlerin en önemlisi, en değerlisidir. Bu konuda emeği geçen herkes en büyük takdiri, teşekkürü hak etmiş demektir.

Şimdi sizlere ortak olarak uzlaşılan standartlara uyulmadan çeşitli birimlerde kaydedilmiş bazı sesli kitaplardan örnekler sunmak istiyorum. Bu yolla eksikliklere dikkatinizi çekmek, toplumsal bir farkındalık oluşmasına katkıda bulunmak istedim. Daha kaliteli, daha verimli, daha etkin kütüphanecilik hizmetlerine ulaşmak dileğiyle.

 

 

 

 

 

Yazan: Halil Köseler

Yorum ekle

Güvenlik kodu
Yenile