JAPONYA'DA ENGELLİLER

Japonya,asya kıtasının kuzeydoğusunda,  kuzey pasifikle japon denizi arasında 377 bin 873 kilometre kare yüzölçümüne, 127 milyon nüfusa sahip bir ülkedir. Dört büyük adadan ve bunların çevresinde dört bin küçük adalardan oluşmaktadır.

 Japonya’da işitme ve görme engelliler için ilk özel eğitim okulu 1878 yılında Kyoto şehrinde, ilk zihinsel engelliler sınıfı ise 1890 yılında Matsumoto şehrinde açılmıştır. Engellilerle ilgili özel eğitim okullarının ve özel sınıfların sayısı 1930 yılından itibaren artmaya başlamış, ancak ikinci dünya savaşı sırasında engellilerle ilgili 100’den fazla eğitim merkezi atılan bombalarla yıkılmıştır. Bunun üzerine engelli çocuklar okul bulunmayan kırsal bölgelere nakledilmişlerdir. İkinci dünya savaşından sonra demokratik eğitim felsefesi doğrultusunda özel eğitim alanında da yeni bir yapılanma başlamıştır.

1947 yılında çıkarılan eğitim kanunuyla altı yıllık ilkokul ve üç yıllık ortaokul zorunlu eğitim olarak Kabul edilmiştir. Sonraki yıllarda özel eğitim okullarının sayısı giderek artmış, 1979 yılından itibaren kaynaştırılmış eğitim uygulamasına geçiş süreci başlamıştır. İlk başlarda bu uygulama genel okullarda engelli öğrencilerin ihtiyaçlarının yeterli düzeyde karşılanamadığı gerekçesiyle eleştirilerek yararlı olamayacağı savunulmuş, bu nedenle kaynaştırma eğitimi alanında gelişmeler çok yavaş ilerlemiştir. 1993 yılında özel eğitim yasasında yapılan değişiklikle engellilerin okuduğu genel okullarda özel donanımlı çalışma odalarının oluşturulması zorunlu hale getirilmiştir. 2003 yılına gelindiğinde kaynaştırma eğitimi alan engellilerin sayısı 33 bin 652’ye kadar yükseldi.

 Yapılan istatistiklere göre ülkede 370 bin kayıtlı görme engellinün bulunduğu tespit edilmiştir. Japonya'da bulunan körler okulu sayısı 70'tir. Okul çağındaki görme engellilerin sayısı giderek azalmaktadır. Körlük, ileri yaştaki insanlar arasında daha yüksek oranda görülmektedir. Okullarda görme engelliler için genel akademik derslerin yanı sıra, masaj ve akupunktur eğitimine de büyük ağırlık verilmektedir.

Masaj ve akupunktur onyedinci yüzyıldan beri görme engelliler için önemli ve yaygın bir istihdam alanıdır. Şu anda körler okullarına ilaveten bir üniversite, 5 rehabilitasyon merkezi ve üç özel merkez tarafından masaj ve akupunktur eğitimi verilmekte, eğitim en az üç yıl sürmektedir. Japonya’da yaklaşık otuz bin civarında görme engelli devlet ve özel hastanelerde veya serbest olarak masaj ve akupunktur alanında çalışmaktadır. Masörlük ve akupunktur dışında görme engelliler için iş bulabilmek kolay değildir.

Görme engelliler için hizmet veren 100 adet Braille ve konuşan kütüphane vardır. Bu kütüphanelerde bulunan  kitaplar daha ziyade ders kitaplarının dışındaki konuları içermektedir.

Toplumun engellilere bakış açısında acıma duygusu hala yaygındır. Japon toplumunda gönüllü çalışma geleneği fazla yaygın değildir. Bu nedenle engellilerle ilgili yeni projelerin uygulanması konusunda halkın ilgisini çekmek zor olmaktadır. Ancak  son zamanlarda bu hususta toplumda yeni yaklaşım ve değişimlerin de gerçekleşmekte olduğunu belirtmek gerekir. Şu anda Japonya'da en büyük problemlerden biri, yetişkin ve ileri yaşlardaki insanlarda görme kaybına uğrayanların sayısında meydana gelen artıştır.

Japonya’da engelliler alanındaki çalışmalarda 1981 yılının Birleşmiş Milletler tarafından engelliler yılı olarak ilan edilmesinden sonra önemli bir artış olmuştur. Birleşmiş Milletlerin engellilerle ilgili 10 yıllık çalışma programında öngörülen hedeflerin gerçekleştirilmesine ağırlık verilmiş, 1993 yılında Japon hükümeti tarafından, temel engelliler yasası adıyla engellilerin eğitsel, sosyal ve kültürel haklarını güvence altına alan bir yasa çıkarılmıştır. Sağlık bakanlığı tarafından 2001 yılında yapılan araştırmaya göre, Japonya’da altı milyon engellinün bulunduğu tespit edilmiştir. Görme, işitme, bedensel ve zihinsel Engellilerin Japon nüfusuna oranı %3,4’tür. Temel engelliler yasası dışında fiziksel engelliler, zihinsel engelliler ve akıl sağlığını koruma adlı yasalarla da engellilerin topluma üretici bireyler olarak kazandırılmasına ilişkin düzenlemeler gerçekleştirilmiştir. 1947 yılında kabul edilen Japon Anayasası’nda da engellilerin ihtiyaçlarının devlet tarafından karşılanması yönünde hükümler yer almaktadır.

 Japonya’da bütün çocuklar 6 yaşından itibaren okula başlamak zorundadır ve zorunlu eğitim çağı 6-15 yaşları arasındadır. 1979 yılına kadar engelliler için zorunlu eğitim bir anlam taşımıyordu. Bu tarihten sonra engellilerin de 6-15 yaşları arasında öngörülen zorunlu eğitim sürecinde eğitim olanaklarından yararlanmaları için özel okulların sayısının arttırılması ve engellilerin genel okullara devam edebilmesi gibi etkin önlemler alınmıştır. Son 20 yıl içerisinde engellilerin eğitim konusunda önemli gelişmeler sağlanmış,  engelli olmayan çocuklarda okullara devam edenlerin oranı %95 iken, engellilerde bu oran %70 civarında kalmıştır.

1940 yılında kurulan Japonya breyl kütüphanesi sesli ve breyl kitap hizmeti yanında başta bilgisayar ve breyl matbaacılık olmak üzere ulusal ve uluslararası düzeyde çeşitli kurslar ve seminerler düzenlemektedir.

1948 yılında kurulan Japonya Körler federasyonuna bağlı 58 kuruluş 50 bin görme engelli üyeye sahiptir. Engelli hareketinde önemli bir rol oynayan federasyon, görme engellilerin eğitsel, kültürel, sosyal ve ekonomik sorunlarının çözümü konusunda hizmet vermektedir. Çeşitli araç-gereçlerin satıldığı bir satış merkezi işletmektedir. Sağırlar federasyonu 1949 yılında, Japonya Sağır Körler Teşkilatı ise 1991 yılında kurulmuştur. Bu teşkilat, Sayıları 13 bin civarında olduğu tahmin edilen sağır körlerin sorunlarının çözümü için çaba göstermektedir. 1967 yılında kurulmuş olan, Japon Engelliler Derneği etkin çalışmalar yürüten örgütlerden biridir. 5 bine ulaşan dernek üyeleri, engellilerden, ailelerinden, öğretmenlerden, üniversite düzeyindeki uzmanlardan oluşmaktadır.

Engellilerin istihdamı konusunda da Japonya’da uzun yıllar öncesinde çeşitli yasal düzenlemeler yapılmış ve işyerlerinin özelliğine bağlı olarak yüzde bi rile yüzde iki arasında değişen oranlarda engelli çalıştırma zorunluluğu getirilmiştir. Bu konuda ilk yasal düzenleme 1960 yılında Kabul edilen fiziksel engellilerin istihtamını geliştirme yasasıdır. 1976 ve 1987 yıllarında bu yasada iyileştirici değişiklikler yapılarak bütün özür gruplarını kapsayacak hale getirilmiştir. Haziran 1991’de Çalışma Bakanlığı’na bağlı iş güvenliği dairesinin yaptığı araştırmalara göre, 16 milyon 200 bin civarındaki çalışan nüfus içerisinde engellilerin oranı %1 olarak saptanmıştır. 63 ila 99 işçi çalıştıran işyerlerinin %40’ının engelli işçi çalıştırma zorunluluğuna uymadığı görülmüş, 1000 ve üstünde işçi çalıştıran işyerlerinin %82’sinin engelli işçi kotasını doldurmadığı görülmüştür. Toplam olarak bütün işyerlerinin %48.2’si, doldurmaları gereken engelli kotasının altında kalmışlardır. Ayrıca Japonya’da büyük şirketlerin engelli çalıştırmak yerine bu kurala uyulmadığı takdirde belirlenen para cezasını ödemeyi tercih ettikleri tespit edilmiştir. Bunun sonucu engellilerin daha ziyade küçük ve orta ölçekli işyerlerinde çalışabilmeleri mümkün olmaktadır. Engellilerin daha ziyade düşük ücretli iş kollarında istihdam edildiği anlaşılmakta ve özel sektörde iş bulan engellilerin ise, şanslı olduğu kabul edilmektedir. 1985 yılında yapılan yasal bir düzenlemeyle Japonya’da engellilere, engellilük tazminatı adı altında belli bir maaş bağlanmıştır. Şu anda birinci derecede bir engelli ayda 83 bin japon yeni, yani  bin YTL civarında sakatlık maaşı almaktadır.

1993 yılında, başbakanlığa bağlı engelliler dairesi tarafından uzun vadeli bir çalışma programı yayınlanmış, bu programa göre; engellilerin sosyal çevresindeki engellerin kaldırılması, binaların engellilerin kullanımına elverişli düzenlemelere kavuşturulması, eğitsel ve kültürel ihtiyaçlarının karşılanması, mesleki eğitim çalışmalarının yapılması, görme engelliler için Braille yazının, işitme engelliler için işaret lisanının yaygınlaştırılması için eğitici kursların arttırılması ve engellilerin daha rahat yaşayabileceği sosyal ve fiziksel bir ortamın sağlanması öngörülmüştür.

 

 

 

Yazan: Halil Köseler

Yorum ekle

Güvenlik kodu
Yenile